{"id":17749,"date":"2023-06-19T08:13:06","date_gmt":"2023-06-19T05:13:06","guid":{"rendered":"https:\/\/kandilistanbul.com\/mum-alevi-bilimi\/"},"modified":"2024-02-12T14:20:57","modified_gmt":"2024-02-12T11:20:57","slug":"mum-isiginin-ardindaki-bilim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kandilistanbul.com\/tr\/mum-isiginin-ardindaki-bilim\/","title":{"rendered":"MUM I\u015eI\u011eININ ARDINDAK\u0130 B\u0130L\u0130M"},"content":{"rendered":"

Mum alevi g\u00fczelli\u011fi ve \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131, ard\u0131nda yatan bir\u00e7ok kimya ve fizik denkleminin bir arada \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na bor\u00e7ludur. Asl\u0131nda bilim insanlar\u0131 y\u00fczlerce y\u0131ld\u0131r mumlara ve yan\u0131\u015flar\u0131na hayranl\u0131k duymaktad\u0131r.
\nMichael Faraday, 1860 y\u0131l\u0131nda “Bir Mumun Kimyasal Tarihi” adl\u0131 \u00fcnl\u00fc konferans serisini vermi\u015f ve yanan bir mum \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 dikkatli g\u00f6zlemlerle, d\u00fczinelerce bilimsel ilkeyi ortaya koymu\u015ftur.
\n1990’lar\u0131n sonlar\u0131nda NASA, mum alevlerinin mikro yer\u00e7ekimindeki davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in uzay meki\u011fi deneyleri yaparak mum ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 yeni boyutlara ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki \u00fcniversiteler ve ara\u015ft\u0131rma laboratuvarlar\u0131ndaki bilim insanlar\u0131 mum alevleri, emisyonlar ve yanma hakk\u0131nda daha fazla bilgi edinmek i\u00e7in mumlarla deneyler yapmaya devam ediyor. Buna ek olarak her y\u0131l binlerce \u00f6\u011frenci de mumlar\u0131 i\u00e7eren okul bilim projeleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0131s\u0131, \u0131\u015f\u0131k ve yanma ilkelerini ara\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

 <\/p>\n

Mumlar Nas\u0131l Yanar?<\/strong><\/p>\n

T\u00fcm mumlar esasen hidrokarbonlard\u0131r, yani b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde hidrojen (H) ve karbon (C) atomlar\u0131ndan olu\u015furlar.<\/p>\n

Bir mum yakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, alevin \u0131s\u0131s\u0131 fitilin yak\u0131n\u0131ndaki balmumunu eritir. Bu s\u0131v\u0131 balmumu daha sonra k\u0131lcal hareketle fitilden yukar\u0131 \u00e7ekilir.<\/p>\n

Alevin \u0131s\u0131s\u0131 s\u0131v\u0131 mumu buharla\u015ft\u0131r\u0131r (s\u0131cak bir gaza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr) ve hidrokarbonlar\u0131 hidrojen ve karbon molek\u00fcllerine ay\u0131rmaya ba\u015flar. Buharla\u015fan bu molek\u00fcller aleve do\u011fru \u00e7ekilir ve burada havadaki oksijenle tepkimeye girerek \u0131s\u0131, \u0131\u015f\u0131k, su buhar\u0131 (H2O) ve karbondioksit (CO2) olu\u015ftururlar.<\/p>\n

Bir mumun yanmas\u0131yla olu\u015fan enerjinin yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte biri, alevden her y\u00f6ne \u0131s\u0131 yay\u0131lmas\u0131yla d\u0131\u015far\u0131 verilir.<\/p>\n

Yak\u0131t t\u00fckenene veya \u0131s\u0131 ortadan kalkana kadar yanma i\u015flemini devam ettirmek i\u00e7in geri yay\u0131lacak ve daha fazla balmumu eritecek kadar \u0131s\u0131 olu\u015fur.<\/p>\n

Bir mumu ilk yakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda bu yanma s\u00fcrecinin stabilize olmas\u0131 birka\u00e7 dakika s\u00fcrer. Alev ilk ba\u015fta titreyebilir veya biraz duman \u00e7\u0131karabilir, ancak s\u00fcre\u00e7 stabilize oldu\u011funda alev, karbondioksit ve su buhar\u0131 yayarak sessiz bir g\u00f6zya\u015f\u0131 damlas\u0131 \u015feklinde temiz ve sabit bir \u015fekilde yanacakt\u0131r.<\/p>\n

Sessizce yanan bir mum alevi \u00e7ok verimli bir yanma makinesidir. Ancak alev \u00e7ok az veya \u00e7ok fazla hava veya yak\u0131t al\u0131rsa, titreyebilir veya parlayabilir ve yanmam\u0131\u015f karbon par\u00e7ac\u0131klar\u0131 (kurum) tam olarak yanamadan alevden ka\u00e7ar.<\/p>\n

Bazen bir mum titredi\u011finde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz bir tutam duman asl\u0131nda tam yanma ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi i\u00e7in alevden ka\u00e7an yanmam\u0131\u015f kurum par\u00e7ac\u0131klar\u0131ndan kaynaklan\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bir Mum Alevinin Renkleri<\/strong><\/p>\n

\"\"Bir mum alevine yak\u0131ndan bakarsan\u0131z, alevin taban\u0131nda mavi bir alan g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Bunun \u00fczerinde k\u00fc\u00e7\u00fck koyu turuncu-kahverengi bir b\u00f6l\u00fcm ve onun \u00fczerinde de mum alevleriyle ili\u015fkilendirdi\u011fimiz b\u00fcy\u00fck sar\u0131 b\u00f6lge yer al\u0131r.<\/p>\n

Oksijen bak\u0131m\u0131ndan zengin mavi b\u00f6lge, hidrokarbon molek\u00fcllerinin buharla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve hidrojen ve karbon atomlar\u0131na ayr\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 yerdir. Hidrojen burada ilk ayr\u0131lan maddedir ve oksijenle reaksiyona girerek su buhar\u0131 olu\u015fturur. Karbonun bir k\u0131sm\u0131 burada yanarak karbondioksit olu\u015fturur.<\/p>\n

Koyu veya turuncu\/kahverengi b\u00f6lge nispeten az oksijen i\u00e7erir. Burada \u00e7e\u015fitli karbon formlar\u0131 par\u00e7alanmaya devam eder ve k\u00fc\u00e7\u00fck, sertle\u015fmi\u015f karbon par\u00e7ac\u0131klar\u0131 olu\u015fmaya ba\u015flar.<\/p>\n

Y\u00fckseldik\u00e7e, mavi b\u00f6lgede olu\u015fan su buhar\u0131 ve karbondioksit ile birlikte yakla\u015f\u0131k 1000 santigrat dereceye kadar \u0131s\u0131t\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n

Sar\u0131 b\u00f6lgenin alt k\u0131sm\u0131nda karbon (kurum) partik\u00fcllerinin olu\u015fumu artar. Y\u00fckseldik\u00e7e, akkor haline gelene kadar \u0131s\u0131nmaya devam ederler ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm spektrumunu yayarlar. Karbon tutu\u015ftu\u011funda spektrumun sar\u0131 k\u0131sm\u0131 en bask\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in, insan g\u00f6z\u00fc alevi sar\u0131ms\u0131 olarak alg\u0131lar. Kurum par\u00e7ac\u0131klar\u0131 alevin sar\u0131 b\u00f6lgesinin \u00fcst k\u0131sm\u0131na yak\u0131n bir yerde oksitlendi\u011finde, s\u0131cakl\u0131k yakla\u015f\u0131k 1200o<\/sup> C’dir.<\/p>\n

Mumun d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6lgesi (bazen pe\u00e7e olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131r), alevin taban\u0131ndaki mavi b\u00f6lgeden alev konisinin kenarlar\u0131na kadar uzanan soluk d\u0131\u015f mavi kenard\u0131r. Mavidir \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011frudan havan\u0131n oksijeni ile bulu\u015fur ve alevin en s\u0131cak k\u0131sm\u0131d\u0131r, tipik olarak 1400o<\/sup> C’ye (2552o<\/sup> F) ula\u015f\u0131r.<\/p>\n

Bir Mum Alevi Neden Her Zaman Yukar\u0131 Bakar?<\/strong><\/p>\n

\"\"Bir mum yand\u0131\u011f\u0131nda, alev yak\u0131ndaki havay\u0131 \u0131s\u0131t\u0131r ve y\u00fckselmeye ba\u015flar. Bu s\u0131cak hava yukar\u0131 do\u011fru hareket ettik\u00e7e, daha so\u011fuk hava ve oksijen alevin alt\u0131ndan i\u00e7eri girerek onun yerini al\u0131r.<\/p>\n

Bu daha so\u011fuk hava \u0131s\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, o da y\u00fckselir ve alevin taban\u0131ndaki daha so\u011fuk hava ile yer de\u011fi\u015ftirir.<\/p>\n

Bu, alevin etraf\u0131nda s\u00fcrekli yukar\u0131 do\u011fru hareket eden bir hava d\u00f6ng\u00fcs\u00fc (konveksiyon ak\u0131m\u0131) yarat\u0131r ve bu da aleve uzun veya g\u00f6zya\u015f\u0131 damlas\u0131 \u015feklini verir.<\/p>\n

“Yukar\u0131” ve “a\u015fa\u011f\u0131” d\u00fcnyan\u0131n yer\u00e7ekiminin bir fonksiyonu oldu\u011fundan, bilim insanlar\u0131 yer\u00e7ekiminin minimum oldu\u011fu ve ger\u00e7ekten yukar\u0131 ya da a\u015fa\u011f\u0131 diye bir \u015feyin olmad\u0131\u011f\u0131 uzayda bir mum alevinin nas\u0131l g\u00f6r\u00fcnece\u011fini merak ettiler.<\/p>\n

1990’lar\u0131n sonlar\u0131nda NASA bilim insanlar\u0131, mum alevlerinin mikro yer\u00e7ekiminde nas\u0131l davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in birka\u00e7 uzay meki\u011fi deneyi ger\u00e7ekle\u015ftirdi. A\u015fa\u011f\u0131daki NASA foto\u011fraflar\u0131ndan da g\u00f6rebilece\u011finiz gibi, mikro yer\u00e7ekimindeki bir mum alevi D\u00fcnya’daki uzun \u015fekli yerine k\u00fcreseldir. Yer\u00e7ekimi olmadan, s\u0131cak havan\u0131n y\u00fckselmesi ve bir konveksiyon ak\u0131m\u0131 olu\u015fturmas\u0131 i\u00e7in “yukar\u0131” y\u00f6n yoktur.<\/p>\n\n\n\n\n
\"\"<\/td>\n\"\"<\/td>\n<\/tr>\n
Normal yer\u00e7ekiminde bir mum alevi<\/td>\nMikro yer\u00e7ekiminde bir mum alevi<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mum alevi g\u00fczelli\u011fi ve \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131, ard\u0131nda yatan bir\u00e7ok kimya ve fizik denkleminin bir arada \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na bor\u00e7ludur. Asl\u0131nda bilim insanlar\u0131 y\u00fczlerce<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":17419,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[268,269],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kandilistanbul.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17749"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kandilistanbul.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kandilistanbul.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kandilistanbul.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kandilistanbul.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17749"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/kandilistanbul.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17749\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":27818,"href":"https:\/\/kandilistanbul.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17749\/revisions\/27818"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kandilistanbul.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17419"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kandilistanbul.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17749"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kandilistanbul.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17749"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kandilistanbul.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17749"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}